Grad vina i košave

 

Septembar u ovom delu Banata ima ukus pesme i vina, a dobro raspoloženje se podrazumeva.

 

autor: Milan Popović

 

Jedan od najlepših banatskih gradova smešten je u podnožju Vršačkog brega i, prema pisanim istorijskim tragovima, razvija se već skoro punih šest vekova. Arheološki nalazi pokazuju da su na području današnjeg Vršca ljudske naseobine postojale još u doba neolita, međutim, u novijoj istoriji se za vremensku odrednicu nastanka grada uzima izgradnja utvrđenja koje je početkom XV veka podigao ugarski kralj Žigmund. Grad je, zatim, prešao pod upravu srpskog despota Đurđa Brankovića, koji ga je uključio u odbrambeni sistem utvrđenih gradova raspoređenih južno od Dunava. Međutim, nema tog utvrđenja koje može da se suprotstavi košavi, vetru bez koga Vršac i Banat svakako ne bi bili takvi kakvi su.

 

Bogata istorija

Vršačka kula, podignuta u vreme despota Đurđa, jedan je od simbola grada. Smatra se da je podignuta 1439. godine, a od celog utvrđenja je najočuvanija Donžon kula, visoka 20 metara. Grad polovinom XVI veka potpada pod tursku vlast, međutim, lokalno stanovništvo to teško prihvata pa su imali veliki udeo u podizanju Banatske bune 1594. godine. Propast ustanka koštao je života mnoge učesnike. Najpoznatiji među njima bio je vršački vladika Teodor Nestorović. Srpska pravoslavna crkva ga je proglasila za svetitelja i u njegovu čast je na Vršačkom bregu 2002. godine podignut hram Svetog Teodora Vršačkog.

 

Novo poglavlje

Eugen Savojski okončava period turske vladavine 1716. godine i uključuje Vršac u sastav Tamiškog Banata. Već od naredne godine počinje doseljavanje kolonista iz Nemačke (pretežno iz oblasti oko reke Mozel), Francuske, Italije i Španije. Ono što je zajedničko za sve doseljenike jeste da su potekli iz krajeva u kojima je vinogradarstvo bilo glavna delatnost. Njihovim dolaskom nastavlja se tradicija gajenja vinove loze, koja je na ovim prostorima prisutna još od rimskog doba. Razvoj grada privlači i Srbe i Cincare, pretežno trgovce i zanatlije, tako da dolazi do brzog privrednog uspona, pa Vršac dobija Tržišnu povelju Franje II 1804. godine i status slobodnog grada 1817. godine. Tokom burne 1848. godine i revolucionarnih evropskih previranja dolazi do prekida u razvoju. Ipak je najozbiljniji udar lokalnoj privredi nanela zaraza filokserom, koja je pretila da potpuno zatre ono po čemu je Vršac postao poznat u svetskim okvirima – vinarstvo.

 

Nasleđe vekova

Prisustvo brojnih nacija uticalo je na razvitak posebne vrste mentaliteta, a o prošlosti nam danas svedoče brojni kulturno-istorijski spomenici. Gradski park već duže od dva veka ulepšava život ovdašnjim stanovnicima i posetiocima. Nastao je planski kada je krajem XVIII veka Vršačka municipija otkupila imanje od tadašnje ugledne porodice Šeribl. Park je danas pod zaštitom države i u sebi sadrži brojne biljne vrste od kojih neke imaju status prave prirodne retkosti.

Gradski muzej čuva preko 250.000 eksponata. Osnovan je 1882. godine na predlog Julijusa Friša. U njegovom sastavu je i barokna građevina u kojoj je 1784. godine otvorena prva vršačka apoteka. Danas je tu smeštena spomen-zbirka Paje Jovanovića, čuvenog slikara rođenog u Vršcu.

Uspomenu na još jednog svog čuvenog stanovnika Vršac čuva u Sterijinoj kući. Uz brojna dokumenta, fotografije, portret Jovana Sterije Popovića koji je delo Uroša Predića, posetioci ovde mogu da vide i originalne rukopise Pokondirene tikve, Kir Janje, Laže i paralaže, kao i sto na kom je otac srpske drame stvarao svoja dela.

Gradska kuća, ili Magistrat, danas je dom Skupštine opštine Vršac. Ovaj kompleks građevina sastoji se od tri zgrade, koje su nastale u tri različite epohe. Najstarija je zgrada na uglu Dvorske i Dositejeve ulice, sazidana u XVIII veku. Centralna zgrada sa balkonom je nastala u XIX veku, a najnoviji deo kompleksa pridodat je tokom prošlog stoleća.

Saborna crkva (hram Svetog oca Nikolaja) podignuta je u XVIII veku. Ikonostas je radio Pavel Đurković, Nikola Nešković je autor deset celivajućih ikona, zidne slike su delo Simeona Jakšića i Mihajla Popovića, dok posebnu pažnju posetilaca privlače slike Paje Jovanovića Sveti Nikola spasava osuđenike i Sveta Angelina. U istom razdoblju je podignut i Dvor Eparhije banatske, vladičanska rezidencija banatskih episkopa. Ovde se nalazi velika zbirka starih knjiga, ikona i rukopisa, uključujući i Vatinsko jevanđelje iz XVI veka.

Crkva Svetog Gerharda je podignuta po uzoru na projekte srednjevekovnih katedrala sa izraženim elementima gotičke kulture. Njene linije predstavljaju sastavni deo gradske vizure i jedno su od najprepoznatljvijih gradskih obeležja. Zahvaljujući orguljama, ova katedrala je i mesto na kome se održavaju brojni koncerti.

 

Prirodne lepote

Vršačke planine su pod zaštitom države kao prirodno dobro od posebnog značaja. Ovaj predeo je dom za više od sto različitih vrsta ptica, brojne vrste divljači i više od hiljadu biljnih vrsta. Bogatstvo prirodnog sveta privlači brojne zaljubljenike u prirodu, a najsmeliji među njima se prepuštaju čarima paraglajdinga. Stalna vazdušna strujanja pogoduju ovom sportu, kao i jedriličarstvu, pa zato ne čudi da je u blizini smeštena i škola za buduće pilote. Ovde se u svojim sportskim veštinama okušavaju i planinari, brdski biciklisti kao i ljubitelji slobodnog penjanja.

Tokom vrelih letnjih dana ovdašnji svet se rashlađuje na obalama Gradskog jezera veštačke akumulacije, čija površina je 32.000m2. Temperatura vode je prijatnih 25°C, a jezero karakteriše visok sadržaj joda, sulfata, magnezijuma i kalcijuma.

Blizina Deliblatske peščare pruža mogućnost za posetu jedinstvenim peščanim dinama, dok za ljubitelje vina posebnu dragocenost predstavljaju posete lokalnim vinarijama.

 

Gradska dešavanja

Gradska kulturna scena je veoma aktivna, neke od najznačajnijih manifestacija su Vršačka pozorišna jesen i folklorni festival Vršački venac. Svoje mesto na mapi evropskih džez dešavanja Vršac je obeležio zahvaljujući neizmernom entuzijazmu organizatora Jazztronic festivala. Ova manifestacija iz godine u godinu publici predstavlja izuzetne muzičare, čuvajući urbani duh Vršca.

 

Vršački Grožđebal

Dani berbe grožđa, ili Grožđebal kako ga najčešće ovde zovu, ime je najveće, najstarije i najposećenije manifestacije u ovom gradu. Grožđebal se održava svake godine trećeg vikenda u septembru i posetiocima pruža priliku da prisustvuju brojnim koncertima, karnevalu, izložbama, izboru za Vinsku lepoticu… Uz obavezne degustacije vina tu su i kobasice i ostali lokalni gurmanski specijaliteti. Deca se zabavljaju u luna parkovima i na dečjem maskenbalu, dok je odraslima posebno zanimljiv obilazak lokalnih vinskih podruma. Tokom ovih dana Vršac je i zvanično u znaku grožđa i vina, mada je ovaj grad takav i tokom svih ostalih dana u godini. Zato, dođite i upoznajte ga, dopašće vam se.

Chad Thomas Jersey