Vazdušna banja

autor: Darinka Mihajlović

Bogatstvo vazduha negativnim jonima doprinosi opštem blagostanju organizma i brzom oporavku od tegoba, pre svega respiratornih smetnji i stresa, koje nosi današnjica

„Sokobanja, Soko-grad, dođes mator, odeš mlad.“ Ovo je jedna od najpoznatijih krilatica koju je naš veliki komediograf Branislav Nušić ostavio Sokobanji u kojoj je rado boravio kao i drugi književnici početkom XX veka. Sokobanja je najstarija banja u Srbiji jer se organizovanim turizmom bavi skoro dva veka; ujedno je i jedno od najposećenijih naših turističkih mesta. U 2019. godini Sokobanju je posetilo 115.000 turista i zabeleženo je 560.000 noćenja, što je rekordna posećenost u poslednjih 15 godina od kada se beleži rast turističke posećenosti ove banje.

Na Moravici okružena planinama

Smeštena je u sokobanjskoj kotlini na 400 m. nadmorske visine. Kroz Sokobanju protiče reka Moravica, a okružuju je Rtanj (1655m), Ozren (1174m) i Devica (1187m), koje su bogate šumom i lekovitim travama. Celokupna teritorija opštine Sokobanja obuhvata površinu od 525 km². Grad ima oko 8.900 stanovnika, a cela opština oko 18.500.

Specifične klimatske karakteristike sokobanjske kotline uslovljene su postojanjem planinskih masiva koji je ograđuju, te su ovde hladne i oštre zime, topla i sunčana leta i jeseni toplije od proleća. Banju karakteriše umirujuće dejstvo kontinentalne klime, visoka koncentracija kiseonika, ozona i negativnih jona u vazduhu, odsustvo aero zagađenja, malo magle i vetrovitih dana uz povoljan atmosferski pritisak i umerene padavine, prisustvo specifičnih elemenata u vazduhu i oligomineralnim vodama.

Lekoviti izvori u rangu evropskih banja

Kao prirodno lečilište Sokobanja je poznata još od doba Rimljana. Najstariji stručni podaci o mineralnim izvorima Sokobanje potiču od barona Sigmunda fon Herdera, koji je 1835. godine došao u Srbiju da kao stručnjak ispita rude, minerale i mineralne vode. Po naredbi Kneza Miloša, 1834. godine Univerzitetu u Beču poslate su flaše sa sokobanjskom mineralnom vodom na analizu. Imajući u vidu bečke analize, Herder u svom izveštaju piše … „Toplice dakle ove sasvim su ravne slavnim toplicama Pfeferskim u Švajcarskoj i Gaštajnskim u Tirolskoj zemlji i zbog svojih izvanrednih svojstava i jesu tako lekovite“.

Leči i odmara dušu

Termalni izvori Sokobanje spadaju medju najradioaktivnije u našoj zemlji. Ukupno je šest glavnih radioaktivnih izvora, čija se temperatura vode kreće od 28 do 45 stepeni C. Kako je izbijanje radioaktivnih gasova na čitavoj teritoriji Banje veliko, svaki je posetilac izložen stalnoj blagoj inhalaciji, što veoma korisno utiče na disajne organe i ceo organizam. Najčešći oblik lečenja je kupanje u termalnim vodama kada se, preko kože tela, podstiče dejstvo minerala na organizam. Pored toga što leče, ovi izvori okrepljuju dušu i telo, podmlađuju, relaksiraju, i opuštaju, doprinoseći očuvanju vitalnosti i dobrog raspoloženja.

Sokobanjska izletišta

Najpoznatije i najposećenije izletište u Sokobanji “Lepterija” u neposrednoj blizini je crkve Rođenja Presvete Bogorodice i prirodnog fenomena „Bogorodica u steni“. Srednjovekovno utvrđenje Sokograd nalazi se na samo 500 m od Lepterije, do koga se dolazi šumskom stazom. Izletište „Ozren“ obuhvata veliki park sa sportskim terenima, dečijim igralištem i veštačkim jezercem, restoranom, vodenim slapom Mala Ripaljka. U blizini je i Ripaljka, najviši vodopad u Srbiji, koja je proglašena prvim srpskim spomenikom prirode 1948. god. „Vrelo-Borići“ nekada je bilo mondensko izletište, gde su se okupljali poznati književnici, glumci, umetnici, političari i članovi kraljevske porodice Karađorđević. Zaljubljeni ne propuštaju da posete izletište „Očno“ koje je poznato po “Kamenu ljubavi”, usamljenoj steni na sredini velike livade, koja predstavlja simbol večne ljubavi.

Opčinjavala književnike i boeme

Početkom XX veka u Sokobanju su dolazili mnogi književnici koji su ovde nalazili okrepljenje za svoj dalji rad i stvaralaštvo. Boravak Branislava Nušića 1934. i 1935. godine pamte Sokobanjci, jer je poznati komediograf umeo da okupi društvo i da prosipa šale kao iz rukava. Uvek oran za šalu i dobru kapljicu Stevan Sremac je sa društvom dočekivao zoru u Sokobanji, gde je iznenada i umro u leto 1906. godine. U vreme II svetskog rata i kasnije, Sokobanju su posećivali Ivo Andrić, Rodoljub Čolaković i još neki poznati književnici. U zaostavštini našeg nobelovca pronađeno je nekoliko beležaka o ovom kraju: “Na visoravnima Ozrena, iznad Sokobanje, raste i cveta božur; njegovi cvetovi liče zaista na krupne rane i imaju boju teške tamnocrvene krvi”.

U znak sećanja na poznate ličnosti koje su posećivale Sokobanju postavljene su biste: Stevana Sremca, Branislava Nušića, Isidore Sekulić i Ive Andrića.

Manifestacije

Međunarodni festival „Prva harmonika“ je kulturno-zabavna manifestacija, takmičarskog karaktera, koja se održava od 1962. god. Zlatne ruke, takmičenje u pripremanju starih, zaboravljenih jela, održava se od 1983. godine. Brojni posetioci mogu od ljubaznih domaćica dobiti savete o pripremi nekog tradicionalnog jela. Veliki broj turista dolazi i na tradicionalnu manifestaciju Sveti Jovan Biljober, kako bi brali lekovito bilje na padinama Ozrena, Rtnja i Device uz pratnju stručnih vodiča. Uz Banjsko zabavno leto, pre četiri godine ustanovljen je i Green Heart Fest – festival rok i haus muzike.