NEGOTIN – Betty

GRAD HAJDUK VELJKA I MOKRANJCA

Negotin je poznat kao grad sa dušom. Za njega se tradicionalno vezuju vino, pesma i junaštvo, što će svako ko ga poseti odmah i sam osetiti.

Opština Negotin, sa 39 naselja i oko 16 i po hiljada domaćinstava, prostire se na nešto više od hiljadu kvadratnih kilometara, na tromeđi Srbije, Rumunije i Bugarske. Pretežno je orijentisana na poljoprivredu i to na proizvodnju grožđa i vina sa tradicijom dugom sedam vekova. Proizvodnja kvalitetnih žitarica i povrća je takođe veoma razvijena, a velike površine pod šumama bogate su lekovitim biljem, pečurkama i ostalim šumskim plodovima. Negotin je smešten u centralnom delu opštine, u ravnici na samo 47 metara nadmorske visine.

Negotinska opština okružena je planinskim vencima, (Miroč, Crni Vrh i Deli Jovan), i otvorenim prostorom sa istočne i južne strane, što joj daje karakteristike najkontinentalnije oblasti istočne Srbije. U zimskim mesecima živa u termometru spušta se i do 30 stepeni ispod nule, a nisu retke godine kada merenja tokom leta pokažu i 40 stepeni u hladu.

Istorija i legende

Razvoj Negotina kao urbanog naselja počinje još u kasnom srednjem veku. Najstariji do sada poznati pisani istorijski izvori o Negotinu i Krajini potiču iz turskih popisnih knjiga Vidinskog sandžaka iz XVI veka. Negotin je 1530. godine, na osnovu tih izvora, bio malo seosko naselje sa 55 kuća. O postanku Negotina ima više legendi, a jedna od njih je baš ova:

„U današnjem Malom selu (jedan od najstarijih delova Negotina) naselio se neki Negota sa ženom Tinom, porodicom i stadima ovaca, jer je okolina bila bogata bujnom pašom, a okolo doline su se nalazile šume i šumarci. Oko njihovog stana za ovce stvaralo se postepeno naselje i od njihovih imena Nego i Tina, nastalo je ime Negotin.“

Glavu dajem – Krajinu ne dajem

Iako mali kao grad, Negotin je poznat kao grad sa dušom. Za njega se tradicionalno vezuju vino, pesma i junaštvo, što će svako ko ga poseti odmah i sam osetiti.

U centru grada putniku-namerniku pažnju će privući impozantni spomenik Hajduk Veljka na svom konju Kušlji, rad vajara Nebojše Mitrića. Ovo je jedna od počasti koju su Negotinci odali junaku Prvog srpskog ustanka.

U to vreme, Hajduk Veljko Petrović, vojvoda Krajinski, čuva istočnu granicu Srbije od turske vojske, obezbeđuje red i mir u Krajini, utvrđuje grad i šančeve oko njega. Početkom jula 1813. godine, dolazi do prvog većeg boja u kome je Veljko sa svojim bećarima do nogu potukao deo turske vojske. Posle tri dana velika turska vojska je prešla Timok i uputila se ka Negotinu. Uprkos savetima mnogih da bi sa raspoloživom vojskom, koja je brojala manje od tri hiljade ljudi naspram 16.000 Turaka, Krajinu mogao uspešnije da brani sa okolnih brda, Veljko odlučuje da Turke sačeka u utvrđenom Negotinu. Devetnaestog dana odbrane, 18. jula 1813. godine, poginuo je u trenutku kada je bodrio svoje borce da istraju. Ostao je njegov životni moto „Glavu dajem, Krajinu ne dajem“, kojim se Negotinci i danas ponose.

Mokranjčeve Rukoveti

Ponose se i Stevanom Stojanovićem Mokranjcem, jednim od najznačajnijih srpskih kompozitora, koji se rodio u Negotinu 1856. godine, a umro u Skoplju 1914. Njegove svetovne i duhovne horske kompozicije utkane su u kulturno i muzičko nasleđe naše zemlje i postale su deo istorije ali i svakodnevne muzičke prakse. Čuvenih 15 Rukoveti, koje je autor komponovao – smatraju se vrhunskim dostignućem srpske muzike, a predstavljaju vrstu horskih svita inspirisanih folklorom različitih krajeva južnoslovenskog podneblja.

Svakog septembra, već više od pola veka, u Negotinu se odvija praznik muzike „Mokranjčevi dani“. Na ovom Festivalu gostovali su i gostuju najpoznatiji izvođači iz Srbije i sa prostora bivše SFRJ, ali i mnogi poznati svetski pijanisti i horovi. Natpevavanje horova je svojevrsna kruna “Mokranjčevih dana”. U okviru pratećeg programa Festivala odvijaju se brojne izložbe slika, promocije knjiga, književne večeri i izleti do turističkih destinacija Negotinske krajine.

Mozaik turističke ponude

Atraktivne destinacije kao što su Vratnjanske kapije, Đerdapska klisura, Pivnice, nekoliko manastira, veliki broj spomenika, lovište, kao i veoma značajne manifestacije od čuvenih negotinskih vašara, preko Krajinske berbe, Festivala Vlaške izvorne muzike, do Mokranjčevih dana, Sajma meda i vina, Dana Dunava ili Koncerta za Luisa, sve to čini mozaik turističke ponude Negotina i Krajine.

A okolina Negotina zaista obiluje prirodnim lepotama koje vredi posetiti.  Na 30-ak kilometara od grada, na bistroj planinskoj rečici, nalaze se ogromna kamena vrata-Vratnjanske kapije, koje je priroda načinila. Prva kapija nosi ime Veliki prerast, druga Mali prerast, a treća Suvi prerast. Lepotu Vratnjanskih kapija upotpunjuju i srednjovekovni Manastir Vratna, kao i istoimeno lovište sa velikim stadom muflona i krdom jelena lopatara.

Desetak kilometara južno od Negotina, u blizini sela Mokranja, Sikolska reka krčeći put do Timoka, stvorila je divan vodopad i ispod njega živopisno jezero. Iako skromnih dimenzija, ovo mesto koje nosi naziv Mokranjske stene, omiljeno je izletište i kupalište. U neposrednoj blizini se nalazi i čuveni vinogradarski reon sa nezaobilaznim Pivnicama.

Kamene kuće za čuvanje vina

Oko 1.700 hektara opštine Negotin je pokriveno vinogradima. Gajenje vinove loze u Krajini je u velikoj meri sačuvalo tradicionalni način podizanja vinograda, rezidbe, obrade i pravljenja vina. Od autohtonih i starih sorti ovde se neguju bagrina, začinak, prokupac, vranac i smederevka. Prerada grožđa i nega vina odvijaju se u posebnim objektima koje nazivaju pivnice (pimnice). Predstavljaju jedinstven arhitektonski kompleks vinskih podruma nastao od polovine XVIII do tridesetih godina XX veka, građen od kamena, često tesanog, od brvana ili bondruka, debelih zidova, pokriveni ćeramidom. Pivnice se više ne grade, ostale su sačuvane Rajačke, Rogljevske, Smedovačke, Štubičke i Bratujevačke pivnice. Domaćini su se potrudili da neke od njih preurede u savremeni funkcionalni prostor, zadržavajući specifičan ambijent. Taj prostor su ponudili turistima i u pivnicama se može degustirati i kupiti vino.