Lekovitost zvuka i ritma

Autor: Mr Vesna Knežević

Muzikoterapija ima veliki značaj u jezičkom i emocionalnom razvoju, vršnjačkom razumevanju, utiče na kognitivne sposobnosti i razvoj motorike i povezana je sa muzičkom psihologijom, pedagogijom, etnomuzikologijom i etnopsihologijom

Verovanje u lekovitost muzike veoma je staro. Svedočanstva o elementima muzikoterapije se nalaze u mnogobrojnim izvorima svih naroda sveta, od antičkih spisa i biblijskih tekstova, preko šamanskih rituala i istorije muzičkih instrumenata, do narodnih igara i starih uspavanki. Grčki filozof Aristotel je tvrdio da „muzika ima moć da formira karakter”. Zato što se „zvuk od početka našeg života preobraća u nešto što ostaje u koži, on je u našim pokretima, on je snaga i pokretač tenzije i opuštanja”, kako je to objasnio dr Rolando Benenzon, muzikoterapeut i prvi predsednik Svetske muzikoterapijske federacije.

Ljudi su se još u praistoriji izražavali igrom i pesmom, a sluh je prvo funkcionalno čulo u razvoju ljudskog bića koje se u embrionalnoj fazi razvija pre vida. Upravo tim podatkom neki antropolozi objašnjavaju ogroman značaj ritma i zvuka kroz istoriju čovečanstva za izražavanje emocionalnih stanja (bol, radost, tuga, veselje), kako individue, tako i grupa ljudi.

Smanjivanje tegoba

Moderna muzikoterapija je nastala na toj iskonskoj snazi izražavanja zvukom i ritmom. Ona je zbir metoda i tehnika koje u prevenciji, dijagnostici, lečenju i rehabilitaciji najrazličitijih problema i bolesti koriste muzičke instrumente i ljudski glas, odnosno zvučne vibracije i tonove. To mogu da budu i improvizovani instrumenti, poput šerpi i kanti, drvenih i metalnih kašika. Kod pevanja se ne meri sluh već je akcenat na emocijama, tonovima, tehnikama disanja i slično.

Muzikoterapija se primenjuje kod zdravih osoba i onih koji imaju različite zdravstvene tegobe, kao i kod dece sa problemima u razvoju. U ovoj vrsti terapije veoma je važna timska interakcija i interpersonalna komunikacija, jer se tako razvijaju i socijalne veštine. Neki autori je nazivaju i „muzičkom medicinom”. Profesionalni muzikoterapeuti članovi su Evropske muzikoterapijske konfederacije koja je osnovana 1991. (EMTC, EuropeanMusic Therapy Confederation), odnosno Svetske muzikoterapijske federacije koja je registrovana 1985. godine (WFMT, World Federation of Music Therapy).

U bolničku praksu prvi put je uvedena nakon Drugog svetskog rata kada je uočeno da slušanje muzike pomaže ratnim veteranima. Američki naučnici su eksperimentalno zaključili i da jednočasovno dnevno slušanje muzike smanjuje tegobe kod bolesnika koji imaju hronične bolove u zglobovima i leđima. U Memorijalnoj bolnici Moristaun pacijentima koji su se budili iz anestezije, ili oporavljali od operacije srca, uživo je žena svirala harfu, što se pokazalo veoma pozitivnim u rehabilitaciji pacijenata.

Muzika za bebe
Smatra se da nerođena beba razvija sposobnost slušanja oko petog meseca trudnoće, kao i da je svesna zvukova iz spoljašne sredine. Istraživanja su pokazala i da novorođenčad prepoznaje muziku koju je slušala u maminom stomaku, što se smatra pozitivnom kognitivnom stimulacijom.

 

Aktivna i receptivna muzikoterapija

Vremenom su se iskristalisala dva osnovna smera u muzikoterapiji. Svaki ima razvijene tehnike i metode. Prvi se naziva „aktivna muzikoterapija”, a cilj joj je da pomoću glasa, odnosno muzičkog instrumenta u najširem smislu reči, ostvari interakciju sa pacijentom koji otežano verbalno komunicira. Aktivna muzikoterapija se naziva i „integrativnom” i u poslednje dve decenije primenjuje se u medicinskim ustanovama za lečenje cerebralne paralize i razvojne neurologije.

Drugi smer je takozvana „receptivna muzikoterapija”, koja ima za cilj da putem zvuka izazove željeni psihološki efekat. U praksi je poznata kao tehnika analitičkog slušanja muzike, ili metoda vođenih fantazija. Na početku seanse, terapijski odnos se razvija zvučnom slikom koja odgovara emotivnom stanju pacijenta (na primer tuga), od koga terapeut traži da vizualizuje ono što čuje. Nakon analize, pušta se muzika koja „podiže”, daje energiju, na osnovu koje se pravi nova fantazija, u okviru koje se traži rešenje problema. Viktor Igo je s pravom rekao da „muzika izražava sve ono šte se ne može izraziti rečima, a ne sme da ostane neizrečeno.”

Slušni integracioni trening

Jedan od poznatih vidova muzikoterapije je i SIT ili Slušni integracioni trening. Primenjuju ga profesionalni terapeuti (logoped, psiholog), ali mogu da ga koriste i roditelji dece sa teškoćama u razvoju, kada od stručne osobe dobiju detaljna uputstva. SIT se pokazao korisnim u radu sa decom oštećenog sluha, kao i sa mališanima koji imaju probleme u emocionalno-socijalnoj oblasti.

Slušni integracioni trening ne treba mešati sa muzičkom edukacijom i kulturom, on ne služi podizanju nivoa muzičkog obrazovanja. Muzika koja se koristi u ovom obliku terapije je često i modifikovana, ili posebno kreirana i koncipirana. Njen cilj je da utiče na kvalitetniju socijalizaciju, izazivanje emocionalnih reakcija, bolje komunikacijske sposobnosti (govor, čitanje), kao i razvijanje percepcije, pažnje i motoričke spretnosti, jer uključuje i ritmičko kretanje.

Mocartov efekat
U jednom istraživanju na Kalifornijskom univerzitetu sprovedenom 1993. godine, jedna grupa studenata je pre ispita slušala Mocartovu sonatu, a druga ne. Rezultati su pokazali da su studenti koji su slušali Mocarta imali bolji uspeh od onih koji nisu slušali ništa, odnosno nisu slušali klasičnu muziku. Istraživači su zaključili da klasična muzika stimuliše rad mozga, a u kasnijim radovima da je važna za razvoj dece i mladih.


Terapija bola

Muzikoterapija se koristi u slučajevima psihijatrijskih, psiho-somatskih i defektoloških poremećaja. Pokazala se efikasnom u terapiji depresivnih poremećaja, lečenju fobičnih poremećaja, a i opsesivno-kompulzivnog poremećaja, kao i u terapiji stresnih stanja. U nekim sredinama primenjuje se i tokom priprema za porođaj, za vreme davanja anestezije, pri stomatološkim intervencijama, ali i kao pomoćno sredstvo u nezi beba u inkubatorima. Takođe, koristi se i u terapiji bola.