Nekad grad tekstila, danas grad roštilja

Autor: Darinka Mihajlović

Grad sa oko 70.000 stanovnika u kome je pevačku karijeru započeo legendarni Toma Zdravković i danas je omiljeno odredište hedonista, meraklija i boema

Kad god da posetite Leskovac nećete pogrešiti. One koji vole gurmansku hranu svakako će izabrati septembar i jesen zbog čuvene Roštiljijade i pripremanja ajvara; u proleće ćete uživati u okolini ovog grada čiju kotlinu okružuju planine i presecaju reke; leto je pravo vreme da upoznate brojna arheološka nalazišta koja svedoče o njegovoj uzbudljivoj prošlosti i razgledate znamenitosti grada, ali i uživate u bogatom kulturnom životu od Karnevala do raznih festivala.

Na drumskom i železničkom čvorištu

Grad Leskovac nalazi se na jugu Srbije, 298 kilometara južno od Beograda, na međunarodnom drumskom i železničkom pravcu za Severnu Makedoniju i Grčku. Leskovac je u srcu prostrane i plodne leskovačke kotline (dugačke 50km, a široke 45 km), na maloj reci Veternici, u podnožju brda Hisar. Kotlinu uokviruju planine Babička gora, Čemernik, Kukavica, Goljak, Radan i Saličevica. Njegovo petorečje je u svetu veoma retka geografska pojava. U blizini grada prolazi Južna Morava, a najveće pritoke su: Veternica, Jablanica, Vlasina, Pusta Reka, Rupska reka. Na širem području leskovačkog kraja postoje tri veštačka jezera: Brestovačko, Vlasinsko i jezero Barje koje služi za vodosnadbevanje Leskovca.

Leskovac kroz istoriju

Brojni arheološki nalazi pokazuju tragove života ljudi na području Leskovca još u doba neolita. Živeli su ovde, ratovali i ostavljali tragove Dardanci, Avari, Kelti, Rimljani i Vizantinci. Sredinom XII veka srpski župan Stefan Nemanja ovu oblast je dobio na poklon od vizantijskog cara Manojla I Komnina. Kao grad, Leskovac se prvi put pominje 1400. godine u Povelji kneginje Milice i njenih sinova Stefana i Vukana, kojom manastiru Sveti Pantelejmon na Svetoj Gori poklanjaju neka sela u okolini Leskovca. Pod vlast Turaka je pao 1454. godine, a oslobodivši se Osmanlija 1877, Leskovac iz orijentalne turske kasabe izrasta u novi moderan grad.
Krajem XIX i početkom XX veka, sa svojih 13 fabrika tekstila, Leskovac je bio prestonica tekstilne industrije Srbije i bivše Jugoslavije, s pravom nazivan “srpskim Mančesterom”. Uoči II svetskog rata imao je 45 većih i manjih preduzeća iz sedam industrijskih grana, 375 trgovačkih radnji, 579 registrovanih i još 200 neregistrovanih zanatlijskih firmi, 150 kafana, dva hotela… Danas, nosioci razvoja su hemijska i farmaceutska industrija na čelu sa kompanijom »Zdravlje«. U Leskovcu se nalazi i klinika dr Miodraga Stojkovića, svetski poznatog naučnika, koja se bavi veštačkom oplodnjom i lečenjem steriliteta.

Zanimljivosti o Leskovcu

  • Smatra se da je Leskovac pre više od 600 godina ime dobio po drvetu leske (lešnika), u srednjem veku nazivan je Dubočica (Glbočica, Glb – močvara), a u vreme turske vladavine nazivan je Hisar (tvrđava).
  • „Češljanje“ je samo jedan od mnogih običaja koji se ne mogu naći u drugim krajevima zemlje, a predstavlja svojevrsno emotivno devojačko veče neposredno pred svaku leskovačku svadbu.
  • Uz svako lično ime u ovom kraju ide i nadimak i smatra se da nisi Leskovčanin ako nemaš nadimak. A nadimci su originalni, kao što je specifičan i leskovački dijalekt za koji vam možda zatreba i „prevodilac“.

Znamenitosti Leskovca i okoline

Arheološki lokalitet Caričin grad nalazi se na obroncima planine Radan i na njemu su otkriveni ostaci jednog od najvećih i najznačajnih poznorimskih gradova u unutrašnjosti Balkana. Podignut je za vreme cara Justinijana Prvog.
Crkva Odžaklija je jedinstvena u Srbiji po ognjištu i odžaku, a oni su bili maska za Turke koji nisu dozvoljavali izgradnju pravoslavnih hramova, pa je izgradnja crkve predstavljena kao kuća za sveštenika. Posvećena je rođenju Presvete Bogorodice i u istom je dvorištu sa sabornom crkvom Svete Trojice. Više puta je stradala i obnavljana.
Gradska kuća poznata je i kao Kuća Bore Dimitrijevića Piksle, koji je bio iz ugledne leskovačke porodice. Primer je balkanskog orijentalnog graditeljstva iz 19. veka. Danas je pod upravom Narodnog muzeja.
U obližnjem selu Strojkovcu je Muzej tekstila, a drugo najpoznatije leskovačko selo je Pečenjevce. Proslavio ga je veliki boem i pevač Toma Zdravković. U Leksovcu mu je podignut spomenik, a u selu je spomen-česma i kafana »Tomina priča«. Na zidovima su njegove ploče, fotografije, kod prozora bista, a sa zvučnika se tokom dana obavezno emituju Tomine pesme.

Leskovački gurmanluci

Tradicija leskovačkog roštilja duga je više od dva veka, a putopisci još u 18. veku pominju izvanredne leskovačke ćevape. Najbolje ih je spremao »kralj leskovačkog roštilja« Miodrag Gligorijević Bure. Ovom fenomenu posvećena je Roštiljijada, sedmodnevni festival roštilja u Leskovcu, koji privlači veliki broj posetilaca svake prve nedelje u septembru i tako već 30-ak godina. Tada se iz glavne ulice u gradu širi dim i specifični mirisi ćevapa, pljeskavica, uštipaka, kobasica, mućkalice i svih mogućih delikatesa sa roštilja. Prava atrakcija Roštiljijade je i pravljenje pljeskavice za Ginisa.
Gotovo u isto vreme, početkom septembra, u Donjoj Lokošnici, blizu Leskovca, održava se tradicionalna manifestacija »Dani paprike«. Tada se ovo selo i njegove kuće crvene od nanizanih paprika. Septembar je vreme pripremanja zimnice, a skoro ritualnu ulogu u ovom kraju ima pravljenje ajvara. Leskovački kraj je veliki proizvođač kvalitetne paprike, pa se u skoro svakoj kući pravi ovaj jedinstveni specijalitet.
Gostoljubivost, otvorenost i prepoznatljiv vrcav duh Leskovčana će vas sigurno dirnuti i želećete da ostanete još koji dan kako biste čuli još jednu priču iz starog Leskovca ili pojeli bar još pet ćevapa.