KRAGUJEVAC – Betty

Istorijske i neimarske vrednosti uz prirodne atrakcije

Kragujevac ima atrakcije i znamenitosti koje odgovaraju svakom ukusu i interesovanju, ali će vas sigurno osvojiti svojim hedonističkim ritmom, gastronomijom i noćnim životom, kažu poznavaoci ovog grada

Autor: Darinka Mihajlović

Uputite se u Kragujevac i okolinu i moći ćete da kažete da ste bili u centru Šumadije, ali i centru Srbije. Grad se prostire na obalama reke Lepenice, u kotlini gde se dodiruju ogranci šumadijskih planina: Rudnik, Crni vrh i Gledićke planine. Nalazi se na 120 km od Beograda i do njega se lako stiže auto putem. A na samom prilazu gradu, po soliterima, prostranstvu i maloj privredi sa obe strane ulaznog puta, biće vam jasno da ulazite u jedan veliki grad; po veličini četvrti u Srbiji. 

Prvi licej, prva električna centrala u zemlji, prvi sud, prve novine, prvi teatar, prvi Kraljevski orkestar i još puno toga bilo je osnovano u Kragujevcu početkom 19. veka, kada je u njemu bila ustanovljena prestonica srpske države. U Kragujevcu je održana Sretenska skupština na kojoj je donet prvi Ustav kneževine Srbije. 

Istorija grada kraguja

Na području Grada Kragujevca nalazimo brojne tragove ljudskog života i ostatke materijalne kulture još iz praistorije. Pre dolaska Slovena, na teritoriji grada živeli su Iliri i Rimljani, koji su, takođe značajno uticali na razvoj ovih krajeva. Ovu teritoriju Stefan Nemanja osvaja od Vizantije i pripaja je srpskoj državi, u XII veku. 

Smatra se da naziv grada potiče od kraguja, ptica grabljivica koje su se koristile za lov, poput današnjih sokolova, a izgledom podsećaju na orlove i nalaze se na današnjem grbu grada.

Prekretnica i najznačajniji period u razvoju grada, počinje 1818. godine, kada je knez Miloš Obrenović Kragujevac proglasio za prestonicu Srbije 6. maja, na Skupštini narodnih starešina, u manastiru Vraćevšnica. 

Knez Miloš je izdašno zidao u Kragujevcu, kako bi grad bio lep i praktičan sa svim obeležjima modernih gradova. Na Lepenici se u to vreme grade tri drvena i prvi kameni most. U ovom periodu nema ratova i sve je u znaku procvata. Prestonica je 1841. godine premeštena u Beograd i od tada se smanjuje broj stanovnika u Kragujevcu zato što odlaze brojni činovnici državne uprave. 

Od ratova naovamo

Tokom Prvog svetskog rata Kragujevac je ponovo bio prestoni grad u kojem je boravio regent Aleksandar Karađorđević i u njemu se nalazila Vrhovna komanda srpske vojske sa Radomirom Putnikom na čelu. Između dva rata Kragujevac ostaje revolucionarni i idejni centar radničke klase. Najveća tragedija zadesila je grad tokom Drugog svetskog rata 21. oktobra 1941. godine, kada je, zbog nemačkih gubitaka u borbi sa četničkim i partizanskim jedinicama, u Kragujevcu streljano nekoliko hiljada stanovnika, muškaraca, žena, učenika i mlađe dece. 

Posle oslobođenja 1944. godine, grad se obnavlja i vremenom postaje prepoznatljiv po kompaniji „Zastava“ i proizvodnji sportskog i lovačkog oružja, kao i gotovo 4.000.000 putničkih i teretnih automobila. Devedesetih godina u gradu se gotovo gase automobilska i druga industrijska proizvodnja, da bi posle 2000. godine ponovo doživeo privrednu ekspanziju.

Geografski centar Srbije kod Kragujevca

Republički geodetski zavod u Beogradu je pre desetak godina uradio istraživanje i zvanično potvrdio da se centar naše zemlje nalazi u ataru sela Drača, na 7 km od Kragujevca. Dračani su ponosni na ovu činjenicu, pa su čak i stadionu dali ime „Centar Srbije“. Selo „skriva“ manastir Draču, za koji se pretpostavlja da je podignut krajem XIII veka.

Univerzitetski grad

Koreni visokog obrazovanja u Srbiji vezani su za Kragujevac i osnivanje Liceja 1838. godine. Na temeljima ove prve visokoškolske institucije u Srbiji, vek i po kasnije, 21. maja 1976. godine osnovan je Univerzitet u Kragujevcu. Začetak je vezan za period šezdesetih godina XX veka, kada su otvorena odeljenja Mašinskog i Ekonomskog fakulteta iz Beograda. U proteklom periodu Univerzitet u Kragujevcu se intenzivno razvijao i danas u svom sastavu ima dvanaest fakulteta. Zato ga danas s razlogom nazivaju gradom mladih, odnosno gradom budućnosti.

Vodeni svet

Akvarijum „Kragujevac“ predstavlja prvi javni akvarijum u Srbiji. Osnovan je 1999. godine. U njegovoj kolekciji se nalazi preko 600 biljnih i životinjskih vrsta iz vodenih ekosistema sa svih prostora Zemlje.

Vredna zaostavština 

Jednom laganom šetnjom kroz centar Kragujevca, možete videti impresivnu kulturno-istorijsku zaostavštinu iz prestoničkog perioda grada. A tu spadaju: čuvena kragujevačka „Gimnazija“, prva srednja škola u Srbiji i zgrada izuzetne lepote, elegantnih korintskih stubova, pred kojom se nalazi i spomenik Vuku Karadžiću, pa zatim „Knjaževsko srpski teatar“ – prvo pozorište u Srbiji, pored kojeg je i spomenik Joakimu Vujiću, pa Saborna crkva uspenja Presvete Bogorodice, Stara skupština, zgrada Gradske tržnice iz 1929. jedna od najstarijih pokrivenih tržnica u Evropi. Ko želi da sazna više o istoriji ovog nekada veoma važnog grada Srbije, posetiće Muzej, tu je konak Kneza Miloša kao i Amidžin konak na levoj obali reke Lepenice. Muzej „Stara livnica“ je smešten u autentičnoj zgradi livnice iz osamdesetih godina XIX veka, jednom od retkih sačuvanih primera industrijske arhitekture toga vremena. 

Posebno je važno obići Spomen park Kragujevački oktobar podignut u znak sećanja na streljane đake i profesore početkom drugog svetskog rata.

Neobični trenuci na neočekivanim mestima

Kragujevac sa svojom okolinom ima bogate prirodne resurse koji pružaju brojne mogućnosti za razvoj tranzitnog, stacionarnog, poslovno-manifestacionog, sportsko-rekreativnog, lovnog i ribolovnog, zdravstvenog i seoskog turizma.

Posebna zanimljivost Kragujevca i okoline su manastiri Voljavča, Blagoveštenje, Nikolje, Petkovica, Denkovac, Rača, Sarinac i Divostin. U njima su ostaci starih fresaka a svi su građeni u čuvenom moravskom stilu. 

Od tradicionalnih, kulturnih i verskih lokaliteta, do jedinstvenih parkova, umetničkih galerija i muzeja, sve to nudi izlet do Kragujevca. 

U ovom gradu ćete osetiti specifičan spoj nespojivog, tradicionalnog i modernog, mirnog i dinamičnog, što će biti dovoljan razlog za jednu posetu, ali i za povratak u Kragujevac.