KNJAŽEVAC – Betty

TAMO GDE SU PRIJATELJI

U Knjaževcu ali i u brojnim selima bićete dočekani kao prijatelj, a na dohvat ruke će vam biti zdrava domaća hrana, nezagađena priroda, čist vazduh i još mnogo toga što će vas podsetiti na detinjstvo

Autor: Darinka Mihajlović

U istočnom delu Srbije, poznatijem kao Timočka krajina, koju presecaju reke u slivu Timoka, uz samu granicu sa Bugarskom, smestila se Opština Knjaževac, četvrta po veličini u Srbiji. Prostire se na 1.200 kolometara kvadratnih, a područje opštine karakterišu izuzetne prirodne lepote, od planinskih vrhova, pašnjaka i divljih predela, do plodnih kotlina u priobalju Trgoviškog i Svrljiškog Timoka, koji se spajaju na mestu gde je smešten sam grad Knjaževac. Danas, Knjaževac ima preko 30.000 stanovnika zajedno sa 85 sela koja pripadaju teritoriji ove opštine. Knjaževac je varoš vinograda i kvalitetnih vina, zanimljivih običaja i gostoljubivih ljudi.

Ime u zahvalnost Knjazu

Knjaževački kraj je naseljen u vreme praistorije, o čemu svedoče mnoga staništa, pećinski crteži i drugi brojni arheološki nalazi. Rimsko utvrđenje Timacum Minus kod sela Ravna, objašnjava period istorije knjaževačkog kraja do vremena srednjeg veka. Iz perioda srednjeg veka potiču crkva Svete Bogorodice u Gornjoj  Kamenici i manastir Svete Trojice u Donjoj Kamenici, građene u XV veku. U to vreme se javlja i prvi trag imena Gurgusovac, pod kojim se pominje u turskim popisima iz 1455. godine. Narodna legenda kaže da je ovo ime dobio po golubima grivašima. Padom Srbije 1813. godine, pao je i Gurgusovac, koji je ponovo bio priključen Vidinskom pašaluku, sve do oslobođenja od Turaka i pripajanja Srbiji 1833. godine. Gradu je ostala Gurgusovačka kula, zloglasni zatvor za političke zatvorenike, poznatiji kao „Srpska bastilja“. Kula je zapaljena naredbom Knjaza Miloša Obrenovića, pa su njemu u čast, građani 1859. godine promenili ime grada u Knjaževac.

„Srpska Venecija“

Nekada su Knjaževac zvali “Srpskom Venecijom“ upravo zbog sedam mostova koji su premostili obale Svrljiškog i Trgoviškog Timoka. Najpoznatiji i najslikaniji je takozvani „kameni most“ u centru grada. Sa rasponom od 30 metara, bio je to najveći most te vrste u Srbiji 1913. godine kada ga je projektovao inženjer Borivoje Radenković. Komunikacijski, najvažniji je most na Trgoviškom Timoku, koji je na pet drvenih tumbasa podignut još 1851. godine. Rušen je i podizan onoliko puta koliko je i ratova bilo na ovom tlu. Mostovi su čest motiv fotografa i slikara, a Knjaževčani ih jednostavno zovu „drveni“, „beli“, „betonski“ ili romantično – „most ljubavi“.

Gradsko jezgro specifično je po očuvanoj arhitekturi i renoviranim zdanjima koja dočaravaju ambijent davno prošlih vremena. S druge strane Knjaževac je bio i ostao prepoznatljiv i po razvijenoj privredi koja upošljava na hiljade radnika. Bez obzira na tranzicione izazove koji su doneli bankrot nekadašnjih giganata u državnom vlasništvu, pre desetak godina, Knjaževčanima je uspelo da pokrenu razvoj malih i srednjih preduzeća. Danas u Knjaževcu posluje gotovo tri stotine privrednih društava i čak hiljadu preduzetnika koji zapošljavaju više od 6 hiljada radnika, što Knjaževac svrstava među opštine sa najnižom stopom nezaposlenosti u Srbiji. 

Seoski turizam

Područje opštine Knjaževac se prostire u živopisnim dolinama reka Svrljiški, Trgoviški, i Beli Timok, na brežuljkastim padinama Tresibabe i Tupižnice, i na privlačnim područjima severnog dela Stare planine, što ga čini izuzetno atraktivnim za seoski turizam. Ukoliko se odlučite za boravak u nekom od sela na obroncima Stare planine, imaćete priliku da uživate u beskrajnim šetnjama kroz netaknutu prirodu, da planinarite, da berete lekovito bilje. A na kraju dana, kada se umorni vratite, ljubazne domaćice će vas ponuditi lokalnim specijalitetom – belmužom, sirom, toplom pogačom i drugim tradicionalnim jelima domaće kuhinje. U knjaževačkim selima bićete dočekani kao prijatelj, a na dohvat ruke će vam biti zdrava domaća hrana, nezagađena priroda, čist vazduh i još mnogo toga što će vas podsetiti na detinjstvo.

Arheo-etno park u Ravni

Sela u dolinama Timoka karakteriše neopisiva lepota, gde se prepliću etno motivi i tradicija sa kasnorimskim iskopinama i spomenicima. Ono što će vas dodatno privući su izvrsna vina knjaževačkog vinogorja koja su više puta nagrađivana.

Selo Ravna je od samog Knjaževca udaljeno 9,5 km. U njegovom ataru nalazi se arheološko nalazište Timacum Minus, koje predstavlja rimsku naseobinu čiji temelji datiraju iz I veka naše ere. Smatra se da je ovde u početku bio vojni logor rimskih legionara, koji je kasnije u III i IV veku prerastao u tvrđavu sa kulama.

Na osnovu izvađenih stela iz temelja, u Arheo–etno parku u Ravni sačinjena je dragocena lapidarijska zbirka etno–spomenika, koji govore o Latinima, žiteljima ove naseobine. U toku sistematskih istraživanja pronađeno je na desetine rimskih spomenika–žrtvenika, carskih počasnih natpisa, nadgrobnih stela i drugih brojnih primeraka antičke bronzane i mermerne skulpture, reljefa i drugih predmeta visoke umetničke i zanatske vrednosti. Arheo–etno park u Ravni se sastoji od već pomenutog lapidarijuma, stare seoske škole i kuće u tradicionalnom stilu, u čijem se podrumu nalazi postavka muzeja vinarstva.

Manifestacije

Zvuci trube sa Timoka, Molitva pod Midžorom, Sabor na Kadibogazu, Dani jorgovana, Stazama Stare planine, Šipurijada, Dani višnje…. samo su neke od manifestacija koje se organizuju na teritoriji Opštine Knjaževac. Izdvojićemo Festival kulture mladih Srbije, jedinstvenu smotru vrhunskih dostignuća mladih u muzici, poeziji, pozorišnoj umetnosti, filmu, slikarstvu, fotografiji, stripu.  Od 1962. godine, kada je osnovan na inicijativu knjaževačkih studenata, svakog jula, zahvaljujuci Festivalu, Knjaževac postaje nezaobilazna tačka na kulturnoj mapi naše zemlje. Mnogi, danas poznati umetnici, svoju karijeru počeli su upravo na knjaževackoj pozornici.  

Za Knjaževčane je karakteristična gostoljubivost. Svako ko je u Knjaževcu boravio, dobrodošlicu je zapamtio i opet se vratio. Jer ovde žive vredni, blagi, srdačni ljudi koje najbolje opisuje slogan njihove opštine koji glasi „Knjaževac – tamo gde su prijatelji“.