Hormonski disbalans – Betty

Simptomi i lečenje

Najvažnija je pravilna i pravovremena dijagnostika endokrinog oboljenja, jer može da dovede do zastoja rasta, poremećaja pamćenja, usporenog rada srca, hipotenzije, gojaznosti, dijabetesa i drugih oboljenja i poremećaja

Autor: Dr Lazar Lozanov

Hormoni imaju važnu ulogu u normalnom funkcionisanju svih organa i sistema u našem organizmu: rast, metabolizam, moždani i intelektualni razvoj, seksualni razvoj, održavanje krvnog pritiska, normalan rad srca itd. Kako endokrine žlezde regulišu osnovne životne funkcije, hormonski disbalans nekih od njih može da dovede do najrazličitijih simptoma u zavisnosti od obolelog endokrinog organa.

Osnovni uzroci za pojavu hormonskog disbalansa nalaze se u jakom i hroničnom stresu, pušenju, nekim infekcijama (spoljašni faktori), kao i mnogim autoimunim i tumorskim oboljenjima endokrinog sistema. 

Izrazito je važna pravilna i pravovremena dijagnostika endokrinog oboljenja kod trudnica, dece u razvoju i adolescenata. Hormonski disbalans (npr. hipotireoideizam, hipogonadizam) može da dovede do steriliteta, češćih pobačaja i lošeg nervnog, psihičkog i telesnog razvitka novorođenčeta. Kod dece i adolescenata može da dovede do: zastoja rasta, poremećaja pamćenja, usporenog rada srca, hipotenzije. Kod odraslih pacijenata uglavnom utiče na kardiovaskularni sistem, telesnu težinu, kožu, menstrualni ciklus kod žena, erektilnu disfunkciju kod muškaraca, učestalu gojaznost, metabolički sindrom i dijabetes.

Šta su hormoni i kako oni deluju?

Hormoni su biološki aktivne supstance, sintetisane u endokrinim žlezdama. Iz ćelija u kojima se sintetišu, oni se putem krvi prenose do mesta na kome deluju, što mogu biti receptori drugih endokrinih žlezda i perifernih tkiva. Drugi mehanizmi delovanja su nervni (deluju preko sinapsi), parakrini (deluju na susedne ćelije), ili autokrini (deluju na iste ćelije iz kojih se izlučuju). Prema hemijskom sastavu hormoni mogu biti proteinska jedinjenja, derivati aminokiseline tirozina ili neproteinska jedinjenja, odnosno steroidni hormoni koji imaju sličnu hemijsku strukturu kao i holesterol.

Njihovo lučenje odvija se stalno, ali se i stalno menja u zavisnosti od doba dana (cirkadijalni ritam), a postoji i mesečni (menstrualni ciklus), sezonski i godišnji ritam lučenja, u zavisnosti od različitih spoljnih faktora (šećer u krvi). Ove procese reguliše hipotalamus, gde se nalazi čovekov „biološki sat”.

Hipotalamus i hipofiza su jedna integrisana celina, koja predstavlja vezu između nervnog i endokrinog sistema. Hormoni hipotalamusa stimulišu i inhibiraju hormone hipofize, a oni sa svoje strane kontrolišu ostale endokrine žlezde, kao i rast, gastro-intestinalni trakt, ishranu, proces zadržavanja tečnosti i urina, krvni pritisak itd. Osnovni hormoni hipofize regulišu funkciju štitne žlezde, polnih žlezda i nadbubrežnih žlezda. Postoji proces povratne sprege: pojačano lučenje hormona perifernih endokrinih žlezda smanjuje lučenje regulatornog hormona hipofize i hipotalamusa.

Koji su simptomi hormonskog disbalansa?

Najčešći simptomi su brzo umaranje, ubrzan rad srca, otečeni krajnici i oči, suva koža, opadanje kose, pojačano znojenje i visok krvni pritisak. Veoma često se pojavljuje gojaznost i poremećaj metabolizma, pri čemu se, osim gore pomenutih simptoma, pojavljuje i poremećaj u razmeni lipida.

Takva kombinacija patoloških odstupanja je visoko rizičan faktor za bolesti krvnih sudova, kao što su ishemična bolest srca, infarkt miokarda i šlog. Kod žena sa sindromom policističnih jajnika, u nekim slučajevima može da dođe do gojaznosti, pojačane maljavosti, akni, menstrualnih poremećaja i steriliteta.

Naravno, ovi mnogobrojni simptomi nisu strogo određeni i prate brojna druga oboljenja van endokrinog sistema. Najčešće, isključivanjem endokrinoloških problema, pacijenti sa ovakvim tegobama treba da se upute specijalistima, kardiolozima i neurolozima.

Dijabetes, naročito kod odraslih (tip 2), oboljenje je od socijalnog značaja sa sve većom stopom učestalosti. Česti simptomi su povećana žeđ i mokrenje, gubitak težine, uporne kožne i urinarne infekcije. Ovi pacijenti obično imaju roditelje ili blisku rodbinu sa dijabetesom.

Kako se ispituje nivo hormona u organizmu?

Ispitivanje endokrinih žlezda je jednostavno za pacijenta i sastoji se od testova krvi i urina. U specifičnim slučajevima mogu da se urade i dodatna ispitivanja. Naročito je važno da se analize rade u specijalizovanim i sertifikovanim laboratorijama. Ponekad postoje zahtevi da pacijent ne konzumira hranu određen broj sati pre ispitivanja, da se uzme krv u miru, u ležećem položaju itd.

Kako se leči hormonski disbalans?

Kod oboljenja, koja su povezana sa nedovoljnim lučenjem, daje se zamenska terapija i obrnuto, kod hiperfunkcije – lek koji blokira lučenje hormona. Na primer, kod hipotireoideizma je neophodna doživotna terapija hormonom štitne žlezde, kod rane menopauze – trenutna hormonsko-zamenska terapija sa estrogenom i progesteronom, kod nadbubrežne insuficijencije – lečenje kortizonom. Pojačan rad endokrinih žlezda zahteva ozbiljniju pažnju, pa je tu terapijsko lečenje teško, produženo i ponekad nalaže operativne procedure.

Postoje li neželjeni efekti propisane hormonske terapije?

Veoma je bitno da bude dobro procenjena i precizno postavljena dijagnoza i da bude prepisana pravilna terapija. Neželjeni efekti najčešće su u vezi sa nedovoljnom ili, obrnuto, prekomernom dozom hormonskih preparata.

Kakav je uticaj hormonskih stimulansa koje koriste sportisti?

Uzimanje nekih hormonskih preparata od strane sportista, obično testosterona, hormona rasta, tireoidnih hormona, anabolika, može da ima trenutno dobar efekat na mišiće i masu, samopouzdanje i seksualnu funkciju, ali problem nastaje kasnije, u poodmaklom lečenju ili prilikom prestanka lečenja pojavljuju se suprotni simptomi: težak mišićni umor, gubitak daha, povećanje težine, smanjena seksualna funkcija.

Nekontrolisano uzimanje nekih hormonskih preparata dokazano dovodi do sve češćih pojava onkoloških oboljenja.