ČAČAK – Betty

Grad značajnih ličnosti

Povoljan geografski položaj, umerena klima, obale reke, kulturno-istorijski spomenici, ustanove kulture, brojne kulturno-zabavne i sportske manifestacije, odlike su Čačka, jednog od najvećih gradova Srbije.

Autor: Darinka Mihajlović

Grad Čačak se nalazi u središnjem delu centralne Srbije u Moravičkom okrugu. Od Beograda je udaljen 150 km. Smešten je najvećim delom u zapadnom Pomoravlju, i čini vezu između zatalasanog pobrđa Šumadije na severu i brdsko – planinskih oblasti unutrašnjih Dinarida na jugu. Centralni deo grada čini čačanska kotlina, smeštena između planina Jelice na jugu, Ovčara i Kablara na zapadu i Vujna na severu, dok je na istoku otvorena prema kraljevačkoj kotlini.

Nekada Gradac

Najstarija otkrivena arheološka nalazišta na ovom prostoru, koja govore o postojanju ljudskih zajednica, pripadaju periodu neolita ili mlađeg kamenog doba. U vreme rimske dominacije ovim delom Srbije, na mestu današnjeg grada, nalazilo se veće naselje, o čemu svedoče rimske terme otkrivene u centru grada.

U periodu srpske srednjovekovne države naselje se pominje u XIII veku, kao Gradac. Bila je to prestonica župana Stracimira, brata Stefana Nemanje, koji se smatra osnivačem grada. Najstariji pomen Čačka nalazi se u jednom sudskom spisu iz Dubrovačkog arhiva iz 1408. godine. Nova etapa razvoja Čačka označava se posle 1815. godine, kada ovaj grad postaje sedište čačanskog okruga.

Grad se još snažnije razvija u drugoj polovini XIX veka, kada niču brojne stambene, poslovne i administrativno-upravne građevine. Čačak danas predstavlja privredni, obrazovni, kulturni, turistički centar i sedište Moravičkog okruga.

Privreda Čačka je raznolika, a njenu strukturu čine osim poljoprivredne proizvodnje, proizvodnja reznih alata za obradu metala, nemetala i drveta, termotehničkih uređaja, drvene, metalne i kombinovane stolarije, delova i pribora za farmaceutsku industriju i proizvoda za medicinske potrebe, prerada šumskih i poljoprivrednih proizvoda.

Atrakcije i znamenitosti u gradu i okolini

Prirodne lepote u okolini grada i vredno spomeničko nasleđe, čine Čačak prepoznatljivom turističkom destinacijom u Srbiji. Kultura i burna istorija grada sačuvani su u ostacima civilizacija koje su nastanjivale ovaj grad i njegovu okolinu. Vredni pažnje su crkva Vaznesenja Hristovog, Narodni muzej, arhitektura starih zgrada, galerije, spomenici, arheološki lokaliteti.

Značajne ličnosti iz oblasti kulture, umetnosti, književnosti, sporta, rođene su u Čačku. Oni su svojim delom obeležili epohu u kojoj su stvarali i živeli, a među njima su Nadežda Petrović, Vladislav Petković Dis, Branko V. Radičević, ali i velike vojskovođe kao što su Vojvoda Stepa Stepanović, Jovan Kursula, Tanasko Rajić i mnogi drugi.

Na samo nekoliko kilometara od Čačka nalaze se banje, sela, manastiri, kulturno-istorijski spomenici. Prelepa priroda u Ovčarsko-Kablarskoj klisuri, planine Ovčar i Kablar, jezera i meandri Zapadne Morave, bogata flora i fauna, dovoljni su aduti da posetite Čačak.

Kultura i umetnost

Malo je gradova u Srbiji koji su sačuvali arhitekturu u starom gradskom jezgru. Više zgrada i palata u centru grada, svojim stilskim karakteristikama podsećaju na vreme u kome su građene. Samo lice grada,  koje se da videti u fasadama, spomenicima i kulturnim ustanovama je odraz umetničke duše i ljubavi njegovih stanovnika prema lepom. Grad ima bogatu ponudu kulturnih sadržaja. U toku pozorišne sezone aktuelno je gostovanje mnogobrojnih pozorišnih trupa iz cele Srbije u Domu kulture. Izložbe, ali i razni nastupi, kulturne i književne večeri izvode se i u galerijama „Nadežde Petrović“ i „Risim“, Narodnom muzeju, Salonu fotografija, Međuopštinskom istorijskom arhivu, prostoru Gradske biblioteke, zgradi Doma učenika i dr., likovne i vajarske kolonije se održavaju najčešće u Ovčar banji… Na području grada i okoline organizuju se: “Disovo proleće”, “Memorijal Nadežde Petrović”, “Bijenale vizuelnih umetnosti Balkana”, “Dani fotografije u Srbiji”. U selu Prislonica kod Čačka, organizuje se Sabor frulaša Srbije, manifestacija koja neguje tradiciju i izvorno narodno stvaralaštvo.

Ovčarsko-Kablarska klisura

Zapadna Morava usekla je Ovčarsko Kablarsku klisuru između planina Ovčar i Kablar, i kako je nazivaju kraljica među klisurama, odlikuje se neverovatnom lepotom, nezaboravnim pejzažom i bogatim biljnim i životinjskim svetom. Dužina klisure iznosi 20 km, a širina između 50 i 100 m. Prepuna lekovitih izvora, bistrih reka, pećina i predivnih meandara. Malo koja klisura u Srbiji je ukrašena tako izraženim meandrima ili termalnim izvorima kao ova. 

Obeleženim planinarskim stazama, stiže se do manastira u kojima se prolnalazi duhovni mir i uživa u pogledu na prirodu, obrise šumovitih planina, reku Zapadnu Moravu. Zbog postojanja deset manastira i dva sveta mesta u Ovčarsko-kablarskoj klisuri, ona je poznata i kao „Srpska Sveta Gora“.

Na ovom području, uz bogat biljni svet, nalazi se čak 150 vrsta ptica, 19 vrsta sisara, 8 vrsta gmizavaca i 30 vrsti riba. Ovčarsko Kablarska klisura je zaštićeno prirodno dobro od izuzetnog značaja.

Banje u okolini Čačka

Na teritoriji Čačka nalaze se tri banje: Gornja Trepča, Ovčar Banja i Slatinska banja. Na padinama planina Bukovik i Vujan, na 18 km od Čačka, nalazi se banja Gornja Trepča. Na ovom sektoru u magmatskim stenama postoje izdašni potencijali geotermalne energije i tri izvora lekovite vode. Mineralna voda ove banje je blago radioaktivna, a u lečenju i terapiji teških, naročito neuroloških oboljenja, postižu se značajni rezultati.

U srcu Ovčarsko-kablarske klisure, okružena zelenilom prostranih šumskih kompleksa, izvire termo-mineralna voda Ovčar Banje. Ovaj skriveni biser prirode nalazi se na putu ka Zlatiboru, na nadmorskoj visini od 278 m.  Posebnu hidrografsku osobenost predstavljaju termalne vode u Ovčar Banji sa temperaturom od 35°C do 38°C. Voda pogoduje lečenju reumatskih, degenerativnih promena (spondiloza i artritis), sportskih povreda, kožnih oboljenja.

U selu Slatini, na padini planine Jelica, u koritu Banjske reke, nalaze se izvor Slatinske banje. Uvršćena je u red sumporovitih voda koja imaju karakter slabih alkalnih saliničnih voda. Voda Slatinske banje pogodna je za lečenje kožnih oboljenja i reumatizma.