Oduvek lepa

 

Jedna od najvećih, i svakako najlepših, vojvođanskih opština ima dugu i bogatu istoriju, a svojim posetiocima nudi brojne znamenitosti i prirodne lepote.

 

Autor: Milan Popović

 

Smeštena uz dunavsku obalu i ritove, teritorija opštine Bačka Palanka proteže se preko četrdeset kilometara u dužinu, a na najširim mestima njene granice su udaljene dvadeset i osam kilometara. Iako joj ime govori da se nalazi u Bačkoj, jedan njen manji deo nalazi se sa sremske strane Dunava. Uz samu Bačku Palanku opština obuhvata i naselja Čelarevo, Pivnice, Obrovac, Mladenovo, Tovariševo, Gajdobra, Silbaš, Despotovo, Nova Gajdobra, Parage, Neštin, Karađorđevo i Vizić.

 

Naseljeno mesto još od praistorije

U ovom kraju su pronađeni brojni arheološki nalazi koji ukazuju na to da je čitavo područje bilo naseljeno još u praistorijsko doba. Kamena oruđa datirana su u period mlađeg mezolita, a pronađeno je mnoštvo predmeta iz bronzanog doba. Na lokalitetu Turski šanac, na sremskoj strani opštine, nalazi se izuzetno nalazište iz rimskog perioda, datirano u prvi vek naše ere. U pitanju je takozvani Keltski opidijum, utvrđenje čiji zidovi imaju debljinu od pet metara.

Na području Čelareva otkriveni su ostaci naselja iz ranog srednjeg veka, zajedno sa nekropolom iz tog perioda. Ovo naselje je nastalo u periodu od VIII do X veka.

 

Prvi zvanični zapisi i legenda o nastanku imena

Organizovana naselja su nastavila da nastaju u XI veku, naseljavali su ih Ugari i Srbi. Ime Palanka se prvi put pominje 1593. godine, otprilike u vreme kada su ovim prostorima zagospodarili Turci. Nakon Karlovačkog mira 1699. godine oni se povlače, ali ime ostaje. Palanka je u to doba bio termin koji je označavao turska vojna utvrđenja.

Međutim, lokalna legenda kaže da je ime mesta nastalo daleko ranije, još u XI veku. Prema predanju, tada je ovde živela lepa Anka o čijoj lepoti se pričalo noćima uz logorske vatre zapaljene na dnu nekadašnjeg Panonskog mora. Za njenu naklonost borili su se mnogi odvažni muškarci, a u jednom od tih okršaja nastradala je i sama lepotica (ovaj deo priče nije baš najjasniji i varira od vatre do vatre, a verovatno i od sadržaja flaša kojima se pripovedači dodatno zagrevaju). Nakon nesrećnog događaja proneo se glas ravnicom: Pala Anka, pala Anka… I tako ostade Palanka. Priča je možda tačna, možda i nije, ali lepota je definitvino ostala i opstala u srcima ovdašnjih ljudi.

 

Razvoj industrije i dolazak novih ljudi

Već od početka XVIII veka ovde počinju da se razvijaju privredne aktivnosti poput proizvodnje cigala, uzgoja i prerade duvana, proizvodnja kudelje i gajenja svilenih buba. U narednom veku sa radom počinje parni mlin, razvija se i prerada drveta. Železnica stiže 1856. godine, prva sijalica i elektrifikacija trideset godina kasnije. U to vreme je već uveliko radio telegraf, otvorena je i štamparija, a prva telefonska veza proradila je početkom XX veka, tačnije 1904. godine. Sud je osnovan 1871. i od tada se ovdašnje sudije trude da ne naruše dugu tradiciju izricanja pravednih presuda.

Završetak Drugog svetskog rata doneo je velike promene u sastavu stanovništva. Nakon donošenja Zakona o agrarnoj reformi i kolonizaciji oko 250.000 ljudi je doseljeno u Vojvodinu. U Bačku Palanku i okolna mesta stiglo je 2.594 porodica, sa ukupno 15.747 članova. Njihova prethodna prebivališta bila su u Drvaru, Bosanskom Grahovu, Bihaću, Cazinu, Bosanskom Petrovcu, Bugojnu, Glamoču, Kupresu, Livnu, Bosanskoj Krupi, Mostaru, Nevesinju, Stocu, Trebinju, Gacku, Ljubinju, Jajcu, Travniku, Duvnu i Bijeljini. Neka od mesta su sa dolaskom kolonista promenila ime, pa je ostalo zapisano da je Čelarevo bilo Čib, Mladenovo – Bukin, Bački Maglić – Buljkes, Krajišnik – Šupljaja, Ratkovo – Parabuć, Savino selo – Torža. Danas njihovi naslednici žive uz uspomenu na zavičaj predaka, ali i uz nesumnjivu i bezgraničnu ljubav prema svom rodnom mestu kraj Dunava.

 

Moćna reka, lep ali i opasan sused

Veliki i moćni Dunav oivičava jedan deo opštinskog atara. U Bačkoj Palanci je još uvek živo sećanje na poplavu iz 1965. godine koja je pretila da uništi grad. Posle herojske borbe duge 106 dana, Dunav je popustio. Na nasipu koji je zatim izgrađen između grada i severne obale jezera Tikvara stoji zapis: Velika je tvoja snaga, Dunave, to si nam pokazao 1965. godine, ali još je veća snaga ljudske solidarnosti koja te ukrotila.

Dunav je sastavni deo života ovdašnjih ljudi, baš kao i delovi kanalskog sistema DTD. Nije retkost sresti čoveka sa pecaroškim štapom gde god da se uputite. Ovde je postavljen i Ginisov rekord u spremanju riblje čorbe. U kotliću prečnika 2,4 metra i dubine 1,5 metar 2002. godine spremljena je čorba od 1700kg ribe, 350kg luka, 300 litara paradajza i 150kg začina.

Preko reke od Bačke Palanke vodi most ka Iloku. Obnovljen je i pušten u rad 2002. godine nakon bombardovanja 1998. kada je gađan u dva navrata.

Tikvara je omiljeno izletište i mesto za predah. Ovaj park prirode posetiocima leti nudi tri plaže, a zimi priliku za šetnju u nestvarno lepom ambijentu. Oni hrabriji se odlučuju i za hodanje po zaleđenoj površini jezera, ali to nije preporučljivo.

 

Nasleđe Dunđerskih

Čuveni Lazar Dunđerski je u tadašnjem Čibu otvorio pivaru pred kraj XIX veka. O istorijatu pivare od tada pa do današnjih dana posetioci mogu saznati mnogo interesantnih činjenica tokom obilaska Muzeja piva.

U Čelarevu se nalazi i jedan od brojnih dvoraca Dunđerskih. Manji objekat je sagrađen na prelazu iz XVIII u XIX vek. Plemić Nikola Bezeredi odlučuje da sagradi veći dvorac i taj naum ostvaruje između 1834. i 1837. godine. Lazar Dunđerski kupuje ovo zdanje 1882, i od tada je dvorac bio stecište značajnih ličnosti iz oblasti politike i kulture. Laza Kostić je svoju ljubljenu Lenku upoznao baš ovde. Danas se u dvorcu nalazi muzej u kome je moguće videti izložbu stilskog nameštaja nastalog od početka XIX veka.

 

Ljudi širokog osmeha

Uz sve bogatstvo istorije, prirode i privrede, ovdašnji ljudi gaje i posebnu vrstu dragocenosti, a to je duh. Spremni su za šalu i pesmu. Oni tako pokazuju i svoju drugu stranu, a ne samo onu posvećenu poslu. Odavde je poteklo mnogo značajnih ljudi, pomenućemo atomskog fizičara Milana Kurepu. Ne smemo da zaobiđemo brojne sportiste, od Petra Čelika, preko Milana Janića, do Žarka Šešuma i Marka Vujina. Sport je bitan deo svakodnevice ovde, baš kao i dobra muzika. Od kada je čuveni graditelj električnih gitara Aleksandar Salai Šanjika rešio da beogradsku gungulu zameni mirom rodnog mesta, ovamo svraćaju brojni gitaristi u potrazi za rešenjem za svoj raštelovani instrument. Mnogi od njih već znaju da u Bačkoj Palanci postoji aktivna muzička scena koja odoleva svim iskušenjima, ostali budu prijatno iznenađeni kvalitetom svirke i nivoom posvećenosti koja izbija iz svakog odsviranog tona.

Bačka Palanka nudi mnogo toga ljudima dobre volje. Posetite je i uverite se sami.

 

Karađorđevo – oaza sačuvane prirode

Uz najčuveniju ergelu na ovim prostorima, ovde se nalazi i Rezidencijalni objekat Karađorđevo kao i specijalni rezervat prirode. Zaštićeno područje obuhvata skoro 3.000 hektara i podeljeno je u dve prirodne celine: područje Mostonga i područje Bukinski Rit. Ovde je moguće videti brojne biljne i životinjske vrste, posebno je izraženo bogatstvo ornitofaune. Čak 67 ptičijih vrsta ima status prirodne retkosti. Od lovne divljači prisutni su jelen, jelen lopatar, divlja svinja, muflon, srna, divlja mačka, lisica, jazavac, kuna zlatica, tvor, divlji zec i mnoge druge životinje.

Chad Thomas Jersey